Bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt là hình thức bảo đảm quan trọng giúp các bên giảm thiểu rủi ro trong giao dịch kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh hợp đồng ngày càng phức tạp. Việc áp dụng đúng quy định pháp lý không chỉ đảm bảo tính hợp pháp mà còn tối ưu hóa nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp. Hiểu rõ vấn đề này giúp tránh các tranh chấp không đáng có và thúc đẩy sự tin cậy giữa các bên. Cùng ACAA GLOBAL tìm hiểu sâu hơn về chủ đề thiết yếu này.

1. Bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt được không?

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt hoàn toàn được phép dưới hình thức ký quỹ hoặc đặt cọc tiền mặt, theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, Điều 292 của Bộ luật này công nhận ký quỹ là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, nơi bên bảo đảm nộp một khoản tiền mặt vào tài khoản chỉ định để đảm bảo thực hiện hợp đồng. Hình thức này đặc biệt phổ biến trong các hợp đồng thương mại, các bên thỏa thuận sử dụng tiền mặt làm bảo đảm, miễn là phù hợp với nguyên tắc tự do hợp đồng. Tuy nhiên, trong lĩnh vực đấu thầu, Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 24/2024/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết hơn, quy định rằng bảo đảm thực hiện hợp đồng có thể bằng tiền mặt dưới dạng ký quỹ tại ngân hàng hoặc kho bạc nhà nước, với mức ký quỹ thường từ 5% đến 10% giá trị hợp đồng tùy theo quy mô dự án. Nghị định 21/2021/NĐ-CP bổ sung các quy định về quản lý tài chính trong bảo đảm, nhấn mạnh rằng tiền mặt phải được niêm phong và chỉ được giải phóng khi hợp đồng hoàn thành.

Do đó, bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt không chỉ khả thi mà còn là lựa chọn linh hoạt, giúp doanh nghiệp tránh phụ thuộc vào thư bảo lãnh ngân hàng, đặc biệt với các hợp đồng nhỏ lẻ hoặc giao dịch nội bộ. Việc áp dụng hình thức này đòi hỏi sự đồng thuận rõ ràng trong hợp đồng để tránh tranh chấp về quyền sở hữu khoản tiền ký quỹ.

2. Đặc điểm nổi bật của bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt

Bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt nổi bật với tính đơn giản và chi phí thấp so với các hình thức bảo lãnh khác như thư bảo lãnh từ ngân hàng. Theo Bộ luật Dân sự 2015, khoản tiền mặt ký quỹ được coi là tài sản riêng biệt, không thuộc sở hữu của bên nhận bảo đảm cho đến khi xảy ra vi phạm hợp đồng, giúp bảo vệ quyền lợi của bên ký quỹ. Trong thực tiễn thương mại, Luật Thương mại 2005 quy định rằng hình thức này phù hợp với các hợp đồng mua bán hàng hóa hoặc dịch vụ, nơi rủi ro chủ yếu là chậm trễ giao hàng hoặc chất lượng kém. Đặc biệt, trong đấu thầu công, Luật Đấu thầu 2023 cho phép sử dụng tiền mặt để ký quỹ bảo đảm thực hiện, với Nghị định 24/2024/NĐ-CP chỉ rõ rằng khoản tiền này phải được chuyển khoản vào tài khoản của bên mời thầu, đảm bảo tính minh bạch và dễ kiểm soát. Nghị định 21/2021/NĐ-CP nhấn mạnh trách nhiệm của các bên trong việc quản lý khoản ký quỹ, tránh lạm dụng để thu lợi bất chính.

Ưu điểm lớn nhất là tính thanh khoản cao, cho phép bên ký quỹ dễ dàng thu hồi tiền nếu hợp đồng thành công, đồng thời giảm gánh nặng hành chính so với thủ tục ngân hàng phức tạp. Tuy nhiên, nhược điểm là khoản tiền bị “đóng băng” trong thời gian hợp đồng, có thể ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp nhỏ. Tổng thể, hình thức này thúc đẩy sự tin cậy trong giao dịch bằng cách cung cấp bảo đảm trực tiếp và dễ thực thi, phù hợp với các bên có mối quan hệ lâu dài.

Xem thêm: Điều kiện để xin visa E7 Hàn Quốc là gì?

3. Lợi ích và rủi ro khi áp dụng bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt

Việc sử dụng bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt mang lại lợi ích rõ rệt về mặt tài chính và pháp lý, giúp các bên kiểm soát tốt hơn rủi ro vi phạm. Theo Bộ luật Dân sự 2015, bên nhận bảo đảm có quyền sử dụng khoản tiền ký quỹ để bù đắp thiệt hại nếu bên kia không thực hiện nghĩa vụ, tạo động lực mạnh mẽ cho việc tuân thủ hợp đồng.

Trong lĩnh vực thương mại, Luật Thương mại 2005 hỗ trợ hình thức này bằng cách cho phép các bên thỏa thuận mức ký quỹ linh hoạt, thường từ 10% đến 30% giá trị hợp đồng, giúp doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường mà không cần vốn lớn cho phí bảo lãnh ngân hàng. Đối với đấu thầu, Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 24/2024/NĐ-CP quy định rằng ký quỹ tiền mặt giúp rút ngắn thời gian phê duyệt, tăng tốc độ thực hiện dự án công cộng. Nghị định 21/2021/NĐ-CP bổ sung cơ chế hoàn trả tự động sau khi nghiệm thu, giảm thiểu tranh chấp. Lợi ích khác bao gồm tính minh bạch cao, dễ kiểm toán và tránh các chi phí ẩn từ dịch vụ tài chính bên thứ ba.

Tuy nhiên, rủi ro tiềm ẩn là lạm dụng khoản ký quỹ nếu hợp đồng có điều khoản mơ hồ, dẫn đến kiện tụng kéo dài theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Ngoài ra, biến động lãi suất có thể làm giảm giá trị thực của khoản tiền mặt trong thời gian dài, đặc biệt với hợp đồng kéo dài trên một năm. Doanh nghiệp cần đánh giá kỹ lưỡng để cân bằng lợi ích, đảm bảo hợp đồng có điều khoản rõ ràng về thời hạn và điều kiện giải phóng ký quỹ, từ đó tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

Xem thêm: Các diện bảo lãnh đi Mỹ

4. Quy trình thực hiện bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt

Để áp dụng bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt một cách hợp pháp và hiệu quả, các bên cần tuân thủ quy trình rõ ràng dựa trên các quy định pháp luật liên quan. Quy trình này giúp tránh sai sót và đảm bảo quyền lợi được bảo vệ tối đa.

Bước 1: Thỏa thuận trong hợp đồng

Các bên đàm phán và ghi rõ trong hợp đồng về hình thức bảo lãnh bằng tiền mặt, mức ký quỹ cụ thể theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005. Điều khoản phải nêu rõ mục đích ký quỹ, thời hạn và điều kiện giải phóng, tránh tranh chấp sau này. Trong đấu thầu, phải tuân thủ mẫu hợp đồng theo Luật Đấu thầu 2023 để đảm bảo tính hợp lệ.

Bước 2: Nộp khoản tiền ký quỹ

Bên bảo đảm chuyển khoản tiền mặt vào tài khoản chỉ định của bên nhận bảo đảm hoặc kho bạc nhà nước, theo hướng dẫn của Nghị định 24/2024/NĐ-CP. Phải lập biên bản nộp ký quỹ với chữ ký xác nhận từ cả hai bên, và lưu giữ chứng từ để làm cơ sở pháp lý nếu cần. Quy trình này thường hoàn thành trong vòng 7-10 ngày sau khi ký hợp đồng, giúp khởi động dự án nhanh chóng.

Bước 3: Giám sát và thực hiện hợp đồng

Trong quá trình thực hiện, bên nhận bảo đảm theo dõi tiến độ theo hợp đồng, với quyền yêu cầu sử dụng ký quỹ nếu phát hiện vi phạm theo Nghị định 21/2021/NĐ-CP. Các bên có thể thỏa thuận kiểm tra định kỳ để đảm bảo tuân thủ, giảm rủi ro tranh chấp. Nếu hợp đồng hoàn thành đúng hạn, ký quỹ được hoàn trả đầy đủ mà không trừ phí.

Bước 4: Giải quyết và hoàn trả

Sau khi nghiệm thu hợp đồng, bên nhận bảo đảm hoàn trả toàn bộ khoản tiền ký quỹ trong thời hạn quy định, thường 15-30 ngày theo Bộ luật Dân sự 2015. Nếu có vi phạm, phần tiền tương ứng thiệt hại được khấu trừ, với biên bản rõ ràng. Quy trình này đảm bảo tính công bằng và minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì dòng tiền ổn định.

Xem thêm: Mẫu đơn xin bảo lãnh được dùng phổ biến nhất

5. Những lưu ý quan trọng khi bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt

Để hạn chế rủi ro tranh chấp và tối ưu hóa việc quản lý dòng tiền khi sử dụng biện pháp bảo đảm bằng tiền mặt (đặt cọc hoặc ký quỹ), các doanh nghiệp cần lưu ý những vấn đề thực tiễn sau:

• Tách bạch thuật ngữ pháp lý trong hợp đồng: Cần phân định rõ ràng bản chất khoản tiền nộp là “ký quỹ” (gửi vào tài khoản phong tỏa tại ngân hàng) hay “đặt cọc” (giao trực tiếp cho bên nhận bảo đảm). Bản chất pháp lý khác nhau sẽ dẫn đến cơ chế xử lý, quyền định đoạt và rủi ro khác nhau khi một bên vi phạm hợp đồng theo Bộ luật Dân sự 2015.

• Quy định cụ thể về tài khoản tiếp nhận và phong tỏa: Tránh nộp tiền mặt trực tiếp trao tay hoặc chuyển vào tài khoản cá nhân của người đại diện. Khoản tiền nên được chuyển khoản vào tài khoản thanh toán riêng của doanh nghiệp nhận bảo đảm, hoặc tốt nhất là mở tài khoản ký quỹ phong tỏa tại ngân hàng thương mại để bảo toàn nguồn vốn.

• Thỏa thuận rõ ràng về lãi suất phát sinh: Trong các dự án kéo dài (từ vài tháng đến vài năm), khoản tiền ký quỹ/đặt cọc sẽ sinh lãi tại ngân hàng. Hợp đồng cần ghi nhận rõ: số tiền lãi này thuộc về bên đặt cọc hay bên nhận cọc, và thời điểm chi trả tiền lãi (cộng dồn hoàn trả khi thanh lý hay định kỳ hàng tháng/quý).

• Quy định chặt chẽ về điều kiện khấu trừ và hoàn trả: Điều khoản hợp đồng phải liệt kê chi tiết các trường hợp cụ thể được quyền khấu trừ tiền bảo đảm (ví dụ: chậm tiến độ bao nhiêu ngày, chất lượng không đạt chuẩn, đơn phương chấm dứt hợp đồng…). Cần quy định rõ quy trình lập biên bản vi phạm, gửi thông báo cảnh báo trước bằng văn bản tối thiểu bao nhiêu ngày trước khi bên nhận bảo đảm được quyền tự động trích tiền.

• Thời hạn hoàn trả tiền bảo đảm: Xác lập mốc thời gian hoàn trả cụ thể tính từ ngày ký biên bản nghiệm thu hoàn thành, bàn giao hoặc kết thúc thời hạn bảo hành công trình/dịch vụ (thường từ 7 đến 15 ngày làm việc), đi kèm chế tài phạt chậm trả lãi suất nếu bên nhận bảo đảm trì hoãn hoàn tiền.

6. Câu hỏi thường gặp

Bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt có áp dụng cho hợp đồng quốc tế không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005, hình thức này có thể áp dụng cho hợp đồng quốc tế nếu các bên thỏa thuận và không trái với luật áp dụng. Tuy nhiên, trong đấu thầu quốc tế, Luật Đấu thầu 2023 ưu tiên thư bảo lãnh ngân hàng để phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, nhưng ký quỹ tiền mặt vẫn khả thi nếu quy định rõ ràng.

Mức ký quỹ tiền mặt cho bảo lãnh thực hiện hợp đồng là bao nhiêu?

Mức ký quỹ thường từ 5% đến 10% giá trị hợp đồng, nhưng có thể linh hoạt hơn trong hợp đồng thương mại theo Luật Thương mại 2005. Bộ luật Dân sự 2015 không quy định mức cố định mà dựa trên thỏa thuận, miễn là hợp lý và không vượt quá 30% để tránh ảnh hưởng dòng tiền. Các bên nên tính toán dựa trên rủi ro cụ thể của hợp đồng.

Nếu bên nhận bảo đảm phá sản, khoản ký quỹ tiền mặt sẽ thế nào?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, khoản ký quỹ được coi là tài sản bảo đảm riêng biệt và ưu tiên thanh toán cho bên ký quỹ khi bên nhận phá sản. Nghị định 21/2021/NĐ-CP quy định cơ chế bảo vệ quyền lợi qua tòa án, đảm bảo khoản tiền không bị hòa lẫn vào tài sản phá sản. Bên ký quỹ có quyền yêu cầu hoàn trả ngay lập tức để giảm thiểu tổn thất.

Có được cấn trừ tiền bảo lãnh thực hiện hợp đồng vào đợt thanh toán cuối cùng không?

Được, nếu hợp đồng có điều khoản cho phép cấn trừ nghĩa vụ thanh toán theo Điều 378 Bộ luật Dân sự 2015. Khi nghiệm thu giai đoạn cuối, hai bên có thể lập văn bản thỏa thuận chuyển số tiền ký quỹ/đặt cọc đó thành một phần tiền thanh toán của hợp đồng thay vì phải làm thủ tục hoàn trả rồi chuyển khoản lại.

Trường hợp nào bên bảo đảm không được nhận lại tiền bảo đảm thực hiện hợp đồng?

Theo quy định pháp luật và thông lệ hợp đồng, tiền bảo đảm sẽ không được hoàn trả (bị tịch thu) trong các trường hợp: nhà thầu/bên cung cấp từ chối thực hiện hợp đồng sau khi đã ký kết; vi phạm nghiêm trọng về thời hạn thực hiện dẫn đến hợp đồng bị hủy bỏ; hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ bảo hành theo cam kết đã thỏa thuận.

Bảo lãnh thực hiện hợp đồng bằng tiền mặt là giải pháp bảo đảm hiệu quả, giúp doanh nghiệp linh hoạt trong giao dịch mà vẫn tuân thủ pháp luật. Việc áp dụng đúng cách không chỉ giảm rủi ro mà còn nâng cao uy tín kinh doanh lâu dài. Để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thực hiện thủ tục nhanh chóng, hãy liên hệ ACAA GLOBAL ngay hôm nay. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi cam kết đồng hành, mang đến giải pháp pháp lý tối ưu cho mọi nhu cầu của bạn.