Tổng quan các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế theo UNCITRAL

Các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế UNCITRAL là công cụ pháp lý quan trọng giúp giải quyết tranh chấp thương mại xuyên biên giới một cách linh hoạt, bảo mật và hiệu quả. Thủ tục hòa giải theo khung này cho phép các bên duy trì quan hệ kinh doanh đồng thời đạt được thỏa thuận ràng buộc. Trong bối cảnh thương mại quốc tế phát triển mạnh mẽ, việc nắm rõ các quy tắc này trở nên cần thiết đối với doanh nghiệp. Cùng ACAA GLOBAL khám phá nội dung chi tiết.

Mục lục

1. Tổng quan các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế theo UNCITRAL

UNCITRAL đã xây dựng các công cụ pháp lý nhằm hỗ trợ hòa giải thương mại quốc tế, trong đó có UNCITRAL Conciliation Rules 1980 và UNCITRAL Mediation Rules 2021. Quy tắc hòa giải UNCITRAL chủ yếu điều chỉnh các vấn đề về khởi xướng hòa giải, lựa chọn và bổ nhiệm hòa giải viên, trình tự tiến hành, trao đổi thông tin, bảo mật và việc lập thỏa thuận giải quyết tranh chấp. UNCITRAL cũng có Luật Mẫu về Hòa giải thương mại quốc tế và Thỏa thuận giải quyết tranh chấp quốc tế đạt được thông qua hòa giải năm 2018, nhưng đây là công cụ lập pháp mẫu, khác với một bộ quy tắc thủ tục mà các bên có thể lựa chọn áp dụng.

Theo UNCITRAL Mediation Rules 2021, hòa giải viên hỗ trợ các bên tìm kiếm giải pháp giải quyết tranh chấp nhưng không thay thế ý chí của các bên để áp đặt một phán quyết. Khi đạt được thỏa thuận, các bên có thể lập và ký thỏa thuận giải quyết tranh chấp; việc công nhận hoặc thi hành thỏa thuận này được xác định theo pháp luật và cơ chế có liên quan tại nơi yêu cầu thực hiện.

2. Các nguyên tắc cơ bản trong quy trình hòa giải theo UNCITRAL

Một trong những nguyên tắc quan trọng của hòa giải theo UNCITRAL là tính tự nguyện và quyền tự quyết của các bên. Các bên lựa chọn hòa giải, tham gia trao đổi và quyết định có chấp nhận phương án giải quyết hay không. Hòa giải viên đóng vai trò hỗ trợ quá trình thương lượng, không đưa ra phán quyết bắt buộc đối với các bên.

Tính bảo mật cũng được chú trọng trong Quy tắc hòa giải UNCITRAL. Theo Điều 6 UNCITRAL Mediation Rules 2021, thông tin liên quan đến quá trình hòa giải, bao gồm cả thỏa thuận giải quyết tranh chấp trong trường hợp phù hợp, phải được giữ bí mật, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật yêu cầu công bố. Điều 7 cũng quy định một số thông tin, phát biểu, đề xuất và tài liệu được tạo ra chủ yếu cho quá trình hòa giải không được viện dẫn hoặc sử dụng làm chứng cứ trong thủ tục tố tụng khác, trừ các trường hợp được quy định.

Kết quả của hòa giải là thỏa thuận giữa các bên, không phải phán quyết của hòa giải viên. Vì vậy, giá trị và khả năng thi hành của thỏa thuận cần được xem xét theo pháp luật áp dụng, thỏa thuận của các bên và cơ chế công nhận, thi hành tại quốc gia liên quan.

Xem thêm: NOID là gì? Cách phản hồi thông báo NOID từ Sở Di trú Mỹ (USCIS)

3. Phạm vi áp dụng và lợi ích khi sử dụng Các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế UNCITRAL

Các bên trong tranh chấp thương mại quốc tế có thể thỏa thuận lựa chọn UNCITRAL Mediation Rules 2021 để làm quy tắc thủ tục cho quá trình hòa giải. Việc lựa chọn một bộ quy tắc thống nhất giúp các bên có cơ sở xác định cách thức bắt đầu hòa giải, lựa chọn hòa giải viên, trao đổi thông tin và kết thúc quá trình hòa giải.

Việc sử dụng Quy tắc UNCITRAL có thể tạo thuận lợi cho các bên trong việc xây dựng một quy trình hòa giải có tính linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của tranh chấp xuyên biên giới. Tuy nhiên, việc lựa chọn Quy tắc UNCITRAL không đồng nghĩa với việc thỏa thuận hòa giải đương nhiên được công nhận và thi hành tại mọi quốc gia.

Cần phân biệt Quy tắc hòa giải UNCITRAL với Công ước Liên hợp quốc về Thỏa thuận quốc tế giải quyết tranh chấp đạt được thông qua hòa giải năm 2018 (Công ước Singapore về hòa giải). Công ước này được xây dựng nhằm thiết lập cơ chế quốc tế về việc viện dẫn và thi hành các thỏa thuận giải quyết tranh chấp quốc tế đạt được thông qua hòa giải và đã có hiệu lực từ ngày 12/09/2020.

Xem thêm: Phân biệt mẫu đơn I-526 và I-526E trong hồ sơ đầu tư định cư Mỹ EB-5

4. Mối quan hệ giữa Các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế UNCITRAL và pháp luật Việt Nam

Tại Việt Nam, hoạt động hòa giải thương mại được điều chỉnh chủ yếu bởi Nghị định 22/2017/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 112/2025/NĐ-CP. Nghị định này quy định về phạm vi, nguyên tắc, trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp bằng hòa giải thương mại, hòa giải viên thương mại và tổ chức hòa giải thương mại.

Pháp luật Việt Nam cho phép các bên lựa chọn quy tắc hòa giải của tổ chức hòa giải thương mại hoặc tự thỏa thuận về trình tự, thủ tục hòa giải. Do đó, trong tranh chấp thương mại quốc tế, các bên có thể thỏa thuận sử dụng Quy tắc UNCITRAL nếu phù hợp với quan hệ tranh chấp và pháp luật áp dụng.

Đối với trường hợp cần Tòa án Việt Nam công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH năm 2026, có quy định tại Chương XXXIII về thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án. Theo Điều 416, kết quả hòa giải vụ việc ngoài Tòa án được Tòa án xem xét ra quyết định công nhận khi đáp ứng điều kiện theo pháp luật; Điều 417 quy định các điều kiện để được công nhận.

Việt Nam hiện chưa là thành viên Công ước Singapore về hòa giải. Vì vậy, việc lựa chọn Quy tắc UNCITRAL không tạo ra cơ chế công nhận và thi hành tự động tại Việt Nam theo Công ước này. Trường hợp cần công nhận kết quả hòa giải tại Việt Nam cần xem xét theo Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, Nghị định 22/2017/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 112/2025/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan. Tình trạng thành viên của Công ước Singapore tiếp tục được UNCITRAL cập nhật; Việt Nam không nằm trong danh sách các quốc gia thành viên hiện hành.

5. Câu hỏi thường gặp

Các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế UNCITRAL có bắt buộc không?

Các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế UNCITRAL không phải là văn bản pháp luật bắt buộc áp dụng đối với mọi tranh chấp. Các bên có thể thỏa thuận lựa chọn UNCITRAL Mediation Rules làm quy tắc thủ tục cho quá trình hòa giải. Khi đã lựa chọn, các bên và quá trình hòa giải được thực hiện theo nội dung của Quy tắc trong phạm vi phù hợp với thỏa thuận và pháp luật áp dụng.

Thỏa thuận hòa giải theo UNCITRAL có thi hành được ở Việt Nam không?

Thỏa thuận hòa giải theo UNCITRAL không đương nhiên được thi hành tại Việt Nam chỉ vì các bên lựa chọn Quy tắc UNCITRAL. Việt Nam hiện chưa là thành viên Công ước Singapore về hòa giải, do đó trường hợp cần công nhận kết quả hòa giải thành tại Việt Nam phải xem xét theo Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, trong đó có quy định về công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án, cùng các quy định pháp luật có liên quan.

Hòa giải theo UNCITRAL khác gì với trọng tài thương mại?

Hòa giải theo UNCITRAL là phương thức trong đó hòa giải viên hỗ trợ các bên trao đổi và tìm kiếm phương án giải quyết tranh chấp, còn kết quả cuối cùng phụ thuộc vào sự thỏa thuận của các bên. Trong khi đó, trọng tài thương mại được tiến hành bởi Hội đồng trọng tài hoặc trọng tài viên và kết thúc bằng phán quyết trọng tài có giá trị ràng buộc theo pháp luật áp dụng. Do đó, hai phương thức khác nhau về vai trò của bên thứ ba và bản chất của kết quả giải quyết tranh chấp.

Các quy tắc hòa giải thương mại quốc tế UNCITRAL mang lại giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp. Việc nắm vững khung pháp lý này giúp giảm thiểu rủi ro và duy trì quan hệ đối tác bền vững. Liên hệ ACAA GLOBAL để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ áp dụng hiệu quả.